ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ+ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ

** __Α) Ο __ **διαλεκτικός χαρακτήρας του ποιήματος Επισημαίνουμε προκαταρκτικά πως ο «Πειρασμός» των Ελεύθερων Πολιορκη­μένων δεν είναι στην κυριολεξία ένα «απόσπασμα», όπως καθιερώθηκε να λέγεται, αλλά μια αυτόνομη λυρική ενότητα, ένα ολοκληρωμένο ποίημα, με αρχιτεκτονική πληρότητα και εσωτερικό λόγο. Δε βρίσκεται σε άμεση - λογική ή αφηγηματική -συνέχεια ούτε με τα προηγούμενα ούτε με τα επόμενα. Και το ίδιο συμβαίνει με όλα σχεδόν τα αποσπάσματα του Γ' Σχεδιάσματος. Εκείνο που τα δένει μεταξύ τους εί­ναι ο κοινός θεματογραφικός και λυρικός πυρήνας. Αποτελούν χωριστά στιγμιότυ­πα του ίδιου δράματος από διάφορες οπτικές (λυρικές και δραματικές) γωνίες. Και απ' αυτή την άποψη το Γ' Σχεδίασμα των Ελεύθερων Πολιορκημένων μοιάζει πιο πολύ με τα συνθετικά έργα της νεότερης ποίησης, που αποτελούνται από περισσό­τερα αυτόνομα ποιήματα γύρω από το ίδιο λυρικό θέμα (λ.χ. το «Μυθιστόρημα» του Σεφέρη, το «Άξιον Εστί», ή οι «Έξη και μια τύψεις για τον ουρανό» του Ελύτη) πα­ρά με τα επικολυρικά πρότυπα της εποχής του, που ξετυλίγουν οργανικά μια υπό­θεση. Ένα ακόμα σημείο όπου ο Σολωμός θα μπορούσε να θεωρηθεί πρόδρομος. Ο «Πειρασμός» του Γ' Σχεδιάσματος αποτελείται από δυο ενότητες. Η πρώτη έχει 21 στίχους. Η δεύτερη έναν. Μ' αυτή τη δυσαναλογία, που καταργεί κάθε κα­νόνα αρχιτεκτονικής ισορροπίας, ο ποιητής προικίζει το μοναδικό ακροτελευταίο στίχο με αντίστοιχο προς τους υπόλοιπους 21 βάρος. Η σχέση ανάμεσα στις δυο ενότητες είναι διαλεκτική1 πρώτη ενότητα: πρόκληση. Δεύτερη ενότητα: απάντηση. Η πρόκληση είναι μυριόστομη («με χίλιες βρύσες χύνεται, με χίλιες γλώσσες κραίνει», όπως χαρακτηριστικά διατυπώνεται στο Β' Σχεδίασμα, απόσπ. 2, στ.12), αλλά και ψιθυριστή («ανάκουστος κιλαϊδισμός και λιποθυμισμένος»), επιβλητική αλλά και υποβλητική. Η απάντηση λακωνική, γεμάτη συγκρατημένο καημό, αλλά και απαρασάλευτα αρνητική. Ο διαλεκτικός χαρακτήρας του ποιήματος δε φαίνεται απαρχής. Ο ποιη­τής στην πρώτη ενότητα ξετυλίγει μπροστά στα μάτια μας το θαύμα της ανοιξιάτι­κης φύσης. Κι όταν πια μας έχει κερδίσει ολοκληρωτικά, έρχεται το ξάφνιασμα του ακροτελευταίου στίχου να δώσει στα προηγούμενα το σωστό τους νόημα, τοποθε­τώντας τα οργανικά στο γενικό πνεύμα του έργου. Μονάχα όταν φτάσουμε στον τελευταίο στίχο, συνειδητοποιούμε ότι πρόκειται για ένα μυστικό διάλογο ανάμε­σα στην ελληνική φύση και στους Πολιορκημένους. Εκ των υστέρων πια αντιλαμ­βανόμαστε την πρώτη ενότητα ως «πειρασμό». Είναι όμως αργά. Έχουμε πέσει στην παγίδα του ποιητή. Γιατί μας ανάγκασε να πάρουμε τη θέση των Πολιορκημένων, να δοκιμάσουμε προσωπικά τον «πειρασμό», να παραδοθούμε στην ακατανίκητη γοη­τεία του. Κι έτσι να γίνουμε ώριμοι, για ν' αξιολογήσουμε το μέγεθος της δοκιμα­σίας και την αξία της νίκης, τον ηθικό άθλο που συνιστά η απάντηση των Πολιορκη­μένων. Φτάνοντας δηλ. στον τελευταίο στίχο αναγκαζόμαστε όντας ακόμη κυριευ­μένοι από το θαύμα, ν' αναλογιστούμε με συγκίνηση πως οι πολιορκημένοι ήρωες, μολονότι κυκλωμένοι απ' αυτό το συγκλονιστικό κάλεσμα της ζωής, που τους έσπρω­χνε να συνθηκολογήσουν, για να σωθούν, κατάφεραν να ξεπεράσουν τον ακατανί­κητο πειρασμό, προκειμένου να περισώσουν μιαν άλλη αξία, υψηλότερη, την ηθική τους ελευθερία. Αυτό το ξάφνιασμα, η θαυμαστική στάση, ο ουσιαστικός προβλη­ματισμός είναι ο στόχος του ποιητή και το κλειδί της αισθητικής λειτουργίας του ποιήματος.  Ερατοσθένη Γ. Καψωμένου, Δ. Σολωμού, Ο Πειρασμός των Ελεύ­θερων Πολιορκημένων, Περ. Διάλογος, Ένωση φιλολόγων Ηρακλείου, τεύχος 4, Ηράκλειο, Δεκέμβρης 1983.
 * __Σχεδίασμα Γ, απ. 6 __ ** ** Πειρασμός **